| ||||
|
|
Τα Κυριότερα Περιβαλλοντικά Προβλήματα της Κύπρου31/08/2005 Γενικά Περιβάλλον είναι σύμφωνα με τον ορισμό, οποιοσδήποτε εξωτερικός παράγοντας ο οποίος επιδρά ή ασκεί ρυθμιστική δράση σε ένα οργανισμό ώστε να διαμορφώνει τη ζωή και την ανάπτυξή του. Το περιβάλλον είναι η Φύση, ο αέρας, το έδαφος, το νερό, η θάλασσα, αλλά και το ανθρωποποίητο περιβάλλον. Το περιβάλλον χρειάζεται προστασία από οτιδήποτε το μεταβάλλει ή τείνει να το μεταβάλει δυσμενώς. Η σημασία του περιβάλλοντος στη ζωή μας είναι αναμφισβήτητη ενώ η προστασία του απασχολεί πλέον όχι μόνον τους περιβαλλοντιστές, αλλά και όσους επηρεάζονται άμεσα ή έμμεσα από κάποιο πρόβλημα κυρίως λόγω της σύνδεσης του με τη δημόσια υγεία. Το Κεφάλαιο «Περιβάλλον» σύμφωνα με την Υπηρεσία Περιβάλλοντος, «είναι πολύ δύσκολο και περίπλοκο, αν λάβει κανείς υπ’ όψιν το εύρος των θεμάτων που καλύπτει, το βαθμό λεπτομέρειας στον οποίο αυτό εκτείνεται, τα προγράμματα και τις νέες δομές τις οποίες συνεπάγεται, αλλά και το ότι επηρεάζει καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία λειτουργεί, αναπτύσσεται, διακινείται, εργάζεται, ζει και ψυχαγωγείται». Το Κεφάλαιο «Περιβάλλον» στην ευρωπαϊκή Κύπρο Το Κεφάλαιο «Περιβάλλον» ήταν το τελευταίο που «έκλεισε» κατά τις ενταξιακές μας διαπραγματεύσεις για την είσοδο μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έκλεισε βέβαια μόνον όσον αφορά τις υποχρεώσεις μας στο νομοθετικό πλαίσιο, ψηφίστηκαν δηλαδή οι νομοθεσίες και οι κανονισμοί από τη Βουλή, ενώ ένα χρόνο μετά την ευρωπαϊκή μας ολοκλήρωση πολλά είναι τα περιβαλλοντικά προβλήματα που εξακολουθούν να υφίστανται, είτε γιατί τα υπουργεία είχαν εξασφαλίσει κάποιες παρατάσεις (πχ. χοιροστάσια), είτε λόγω κακής διαχείρισης του χρόνου (πχ. Χ.Υ.ΤΑ.) ή ακόμα και λόγω έλλειψης χρημάτων (πχ. συστήματα επεξεργασίας αποβλήτων σε χωριά). Ενώ υπάρχουν και θέματα όπου απαιτείται η εμπλοκή ιδιωτικών οργανισμών (πχ. απόβλητα συσκευασιών) όπου οι διαδικασίες καθυστερούν αδικαιολόγητα. Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει μια μικρή χώρα όπως η Κύπρος είναι η χωροθέτηση για την κατασκευή μιας οχληρής ή περιβαλλοντικά επικίνδυνης δραστηριότητας. Η μέχρι τώρα έλλειψη προγραμματισμού στον καθορισμό βιομηχανικών, βιοτεχνικών ή κτηνοτροφικών περιοχών έχει συσσωρεύσει πολλά δυσεπίλυτα προβλήματα. Ακόμα κι εκεί όπου υπάρχουν καθορισμένες βιομηχανικές περιοχές, οι πράσινες ζώνες που υπάρχουν περιμετρικά καταπατούνται συχνά από τις βιομηχανίες δημιουργώντας προβλήματα στους γείτονες (πχ. Α’ Βιομηχανική Περιοχή Λεμεσού). Εξ άλλου υπάρχουν συσσωρευμένα προβλήματα από παλιές «αμαρτίες», απόβλητα που είχαν απορριφθεί κάπου στο παρελθόν και τώρα θα πρέπει ο χώρος εκείνος να αποκατασταθεί πχ. Ασκαρέλ, λίμνη χρησιμοποιημένων μηχανέλαιων στο Βατί. Με το ευρωπαϊκό πλέον νομοθετικό καθεστώς, η διαδικασία που ακολουθείται από τις αρμόδιες υπηρεσίες (Υπηρεσία Περιβάλλοντος για τη διάθεση υγρών λυμάτων και Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας για τους αέριους ρύπους) είναι η αποστολή εντύπου στον χρήστη για υποβολή αίτησης προς εξασφάλιση άδειας, επιβολή όρων από την υπηρεσία, έλεγχος συμμόρφωσης και κίνηση δικαστικής αγωγής σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Από τη διαδικασία αυτή περνούν όλες οι «εγγράψιμες διαδικασίες», εκείνες δηλαδή που σύμφωνα με τη νομοθεσία χρησιμοποιούν πάνω από συγκεκριμένες ποσότητες ορισμένων υλικών (πχ. βαφών) ή καυσίμων. Σπάνια διενεργούνται μετρήσεις από το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας για τη λειτουργία μη-εγγράψιμων δραστηριοτήτων και μόνο μετά από αίτηση. Στις περισσότερες περιπτώσεις που υπάρχουν παράπονα, ο λόγος ανήκει στο Δήμο ή στην κοινοτική Αρχή οι οποίοι καλούνται να προβούν σε δικαστική αγωγή για τη μη ύπαρξη άδειας οικοδομής για τέτοιου είδους δραστηριότητα. Τα κυριότερα περιβαλλοντικά προβλήματα της ΚύπρουΗ Κύπρος αντιμετωπίζει πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα, τα κυριότερα από τα οποία είναι: Ø Ερημοποίηση της υπαίθρου Η εγκατάλειψη των χωριών δεν έχει μόνον κοινωνικοοικονομικές επεκτάσεις, δημιουργεί φαινόμενα ερημοποίησης της γεωργικής γης και υποβάθμισης του τοπίου. Η εγκατάλειψη καταστρέφει τα γόνιμα εδάφη και μειώνει το πράσινο με επιπτώσεις στο μικροκλίμα των χωριών, ενώ η απουσία αναβαθμίδων δε συγκρατεί πλέον το χώμα επιδεινώνοντας συγχρόνως το φαινόμενο της διάβρωσης Ø Αποψήλωση των δασών Τα δάση μας βρίσκονται σε μια φθείνουσα κατάσταση αφού μετά από κάθε πυρκαγιά δεν γίνεται παρά ελάχιστη αποκατάσταση Ø Φυτοφάρμακα Η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων τα περασμένα χρόνια έχει δημιουργήσει συσσώρευση των επικινδύνων αυτών ουσιών στην κυπριακή ύπαιθρο επηρεάζοντας τα επιφανειακά και υπόγεια νερά. Τα περιβαλλοντικά κριτήρια που έχουν εισαχθεί από την ΕΕ για την εκταρική επιδότηση πιστεύεται ότι θα ωθήσουν προς την σταδιακή μείωση και εξάλειψη τους. Ø Χοιροστάσια Η λειτουργία των χοιροστασίων δημιουργεί σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα λόγω της παραγωγής μεγάλων όγκων κοπριάς και μεγάλων όγκων χοιρολυμάτων (συνολικά 1.5 εκ. τόνοι χοιρολυμάτων παγκύπρια) τα οποία έχουν ψηλή αλατότητα και ψηλή περιεκτικότητα σε άζωτο και βόριο, επομένως ρυπαίνουν τα επιφανειακά και υπόγεια νερά. Η επεξεργασία των χοιρολυμάτων είναι ιδιαίτερα δύσκολη και δαπανηρή. Για τη λειτουργία τους τα χοιροστάσια χρειάζονται μεγάλες ποσότητες νερού τις οποίες λαμβάνουν κυρίως από διατρήσεις επιτείνοντας περαιτέρω τις επιπτώσεις στα υπόγεια νερά λόγω υπεράντλησης. Τα χοιροστάσια εξ άλλου παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα όχλησης λόγω δυσοσμίας και εκπομπής αερίων ρύπων αλλά και λόγω κινδύνων για τη δημόσια υγεία από την παρουσία τρωκτικών, μυγών και φορέων άλλων μεταδοτικών ασθενειών.
Η παράταση που έχει εξασφαλίσει η Κύπρος για την κατασκευή συστημάτων επεξεργασίας χοιρολυμάτων λήγει το 2007. Ø Βουστάσια Τα βουστάσια παρουσιάζουν παρόμοια προβλήματα όχλησης με τα χοιροστάσια, όμως σε μικρότερο βαθμό λόγω των μικρότερων ποσοτήτων σε υγρά απόβλητα. Όμως, σοβαρά είναι τα προβλήματα σε συγκεκριμένα χωριά όπου τα βουστάσια βρίσκονται κοντά σε οικιστικές περιοχές πχ. Αναφωτία. Ø Οικιακά λύματα σε χωριά Πολλά χωριά με σοβαρά προβλήματα υπερχείλισης των σηπτικών τους λυμάτων εξακολουθούν να μην έχουν κατασκευάσει κεντρικά αποχετευτικά συστήματα, με αποτέλεσμα τα απόβλητα τους να καταλήγουν σε κάποιο ποταμό ρυπαίνοντας και μολύνοντας τα επιφανειακά και υπόγεια νερά πχ. Αρακαπάς, όπου τα λύματα του καταλήγουν στον υδατοφράκτη Γερμασόγειας, Ø Αστικά λύματα Παρόμοια προβλήματα από τη μη ύπαρξη κεντρικών αποχετευτικών συστημάτων υπάρχουν και στις πόλεις, σε περιοχές που δεν είναι συνδεδεμένες με τα δίκτυα των πόλεων, πχ. Αγία Φύλα στη Λεμεσό, Αραδίππου στη Λάρνακα, όπου τα απόβλητα καταλήγουν τελικά στη θάλασσα Ø Όμβρια νερά Κεντρικά δίκτυα ομβρίων υδάτων δεν υπάρχουν ούτε στις πόλεις ούτε και στα χωριά. Η εικόνα αυτή επιδεινώνεται λόγω των επεμβάσεων του ανθρώπου σε ρέματα παρεμποδίζοντας τη φυσική απορροή της βροχής προς τη θάλασσα προκαλώντας συχνά πλημμύρες και καταστρέφοντας περιουσίες. Ενώ η απουσία περιβαλλοντικής συνείδησης, αλλά και η έλλειψη ικανοποιητικών ελέγχων έχει ως αποτέλεσμα να καταλήγουν ακαθαρσίες και απόβλητα στη θάλασσα μέσον των λιγοστών οχετών ομβρίων υδάτων που υπάρχουν (πχ. Λεμεσός). Ø Ασύμβατες δραστηριότητες σε οικιστικές περιοχές Εντός των πόλεων, όπου μετά την εισβολή κυρίως είχαν δημιουργηθεί μικτές περιοχές (πχ. Ομόνοια, ΕΦΚΑΦ στη Λεμεσό) με βαφεία αυτοκινήτων, σιδηρουργεία, μηχανουργεία, μηχανικούς αυτοκινήτων, ξυλουργεία δίπλα από σπίτια, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρά προβλήματα όχι μόνον οχληρίας, αλλά και αέριας, ηχητικής και οπτικής ρύπανσης. Σε πολλές επίσης περιπτώσεις υπάρχουν και προβλήματα ασφάλειας από τη διακίνηση βαριών οχημάτων όταν τέτοιες δραστηριότητες συνυπάρχουν με οικιστικές περιοχές. Ακόμα και οι πρόσφατες βελτιώσεις στα τοπικά σχέδια των πόλεων δεν έχουν καταφέρει να αντιμετωπίσουν τα σοβαρά προβλήματα αυτής της συνύπαρξης, σε πολλές περιπτώσεις μεγάλες περιοχές όπου προϋπήρχαν τέτοιου είδους δραστηριότητες έχουν βαφτιστεί «βιοτεχνικές», αποκλείοντας έτσι τους κατοίκους των σπιτιών αφού και βάσει της νομοθεσίας πλέον οι Δήμοι δύναται να παρέχουν άδειες οικοδομής για οχληρές δραστηριότητες. Ø Τσιμεντοποιεία Η λειτουργία των δυο τσιμεντοποιείων παρουσιάζει συχνά προβλήματα κυρίως από την εκπομπή σκόνης κατά την παραγωγική διαδικασία. Η χρήση κάρβουνου για την παραγωγή ενέργειας από το τσιμεντοποιείο Βασιλικού παρουσιάζει πρόσθετα προβλήματα λόγω της διάθεσης των μεγάλων ποσοτήτων της σκόνης που προκύπτουν μετά την καύση. Ø Σταθμοί Παραγωγής Ενέργειας Οι σταθμοί παραγωγής ενέργειας της ΑΗΚ και ιδιαίτερα οι παλιοί σταθμοί της Δεκέλειας και της Μονής, εξακολουθούν να παρουσιάζουν υπερβάσεις των ορίων σε αέριους ρύπους. Ø Πυλώνες μεταφοράς ρεύματος - Μετασχηματιστές ηλεκτρικού ρεύματος – γραμμές μεταφοράς ψηλής τάσης Το θέμα της επίδρασης των μαγνητικών πεδίων στην ανθρώπινη υγεία απασχολεί τους πολίτες σε ολόκληρο τον κόσμο λόγω της σύνδεσης της με διάφορες ασθένειες, αλλά κυρίως με την παιδική λευχαιμία. Ø Αντένες κινητής τηλεφωνίας Οι ανησυχίες για την τοποθέτηση των αντένων κινητής τηλεφωνίας αφορούν τη μη-ιονίζουσα ακτινοβολία, η οποία έχει επίσης συνδεθεί με την παιδική λευχαιμία. Πέραν όμως από την επίδραση της ίδιας της ακτινοβολίας στον άνθρωπο, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η ακτινοβολία ιονίζει τα αιωρούμενα σωματίδια που υπάρχουν στην ατμόσφαιρα και τα οποία εισέρχονται στον ανθρώπινο οργανισμό μέσον της αναπνοής, προκαλώντας ερεθισμό του αναπνευστικού συστήματος. Τέτοιοι ερεθισμοί μπορεί να ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για την αύξηση των αλλεργιών και του άσθματος. Ø Αμίαντος Υλικά αμιάντου είναι σκορπισμένα σε ολόκληρη τη Γη και σε μεγάλες ποσότητες λόγω της ευρείας χρήσης του τα τελευταία εκατόν χρόνια. Η ανησυχία που έχει δημιουργηθεί παγκοσμίως για την επικινδυνότητα του αμιάντου οδηγεί στην αποξήλωση του, όμως οι διαδικασίες που συχνά παρατηρούνται στην κυπριακή πραγματικότητα καθόλου δε θυμίζουν τις αυστηρές ευρωπαϊκές προδιαγραφές ούτε στην αφαίρεση αλλά ούτε και στη διάθεση του αποβλήτου. Τσίγκοι αμιάντου συχνά απορρίπτονται σε αφύλακτα χωράφια ή επαναχρησιμοποιούνται σε κτηνοτροφικά υποστατικά. Εξ άλλου, η ίδια η λειτουργία του μεταλλείου αμιάντου έχει προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στην κοιλάδα του ομώνυμου χωριού, ενώ οι ίνες αμιάντου παρασύρονται από τη βροχή μέχρι τον υδατοφράκτη της Άλασσας αποτελώντας ένα επί πλέον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Ø Διακίνηση οχημάτων Η έλλειψη μέσων μαζικής μεταφοράς δημιουργεί προβλήματα κυκλοφορίας, ψηλής ενεργειακής κατανάλωσης, αέριας ρύπανσης, ταλαιπωρίας, απώλειας χρόνου αλλά και νεύρα στους οδηγούς. Συγχρόνως, η Κυριακή Δημοκρατία με βάση τη Συνθήκη του Κιότο είναι υποχρεωμένη να μειώσει τα αέρια του θερμοκηπίου (τα οποία προέρχονται από την καύση των πετρελαϊκών καυσίμων) διαφορετικά θα πληρώνει ψηλά πρόστιμα (100€ / τόνο CΟ2) ή θα αναγκαστεί να πληρώνει για την αγορά ρύπων στα χρηματιστήρια των ρύπων που έχουν δημιουργηθεί. Ø Εκπομπές VOCs Οι πτητικές οργανικές ενώσεις (volatile organic compounds) προέρχονται από την εξάτμιση της βενζίνης σε βενζινάδικα, τα εξώστ των μη-καταλυτικών αυτοκινήτων και τη χρήση διαλυτών (πχ. καθαριστήρια ρούχων, βαφεία). Ιδιαίτερα οι κυκλικοί υδρογονάνθρακες (πχ βενζόλιο) που προέρχονται από τη βενζίνη είναι καρκινογόνες ουσίες και αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για την δημόσια υγεία. Ø Απόβλητα συσκευασιών Το χαρτί, το αλουμίνιο των αναψυκτικών και το γυαλί από τα μπουκάλια είναι ανακυκλώσιμα υλικά και σύμφωνα με τη νομοθεσία θα έπρεπε να είχε δημιουργηθεί σύστημα περισυλλογής τους από την αρχή του 2003, ενώ οι ποσοτικοί στόχοι για τις 31/12/05 είναι 50% ανάκτηση των συσκευασιών. Στις διαδικασίες προϋποτίθεται η συνεργασία πκράτους, τοπικών αρχών και ιδιωτικού τομέα, γεγονός που δημιούργησε πρόσθετα προβλήματα. Ø Αστικά απορρίμματα Μετά τον διαχωρισμό των συσκευασιών και των άλλων επικίνδυνων οικιακών αποβλήτων (πχ. μπαταρίες) τα αστικά απορρίμματα θα πρέπει να μεταφέρονται σε Χώρους Υγειονομικής Ταφής (Χ.Υ.ΤΑ.), ένα σε κάθε πόλη, ενώ τα χωριά θα απορρίπτουν τα απορρίμματα τους σε κεντρικά σημεία περισυλλογής. Μόνον όμως ο Χ.Υ.ΤΑ. της Πάφου βρίσκεται υπό κατασκευή. Προς το παρόν, η κυπριακή ύπαιθρος (αλλά και αρκετές αστικές περιοχές) παρουσιάζει απογοητευτική εικόνα με παράνομες απορρίψεις όλων των ειδών αποβλήτων, ενώ οι καύσεις τους είναι ένα συχνό φαινόμενο. Ø Επικίνδυνα χημικά απόβλητα Μπαταρίες όλων των ειδών, ηλεκτρονικά απόβλητα (computers, κινητά τηλέφωνα κλπ), δοχεία από μπογιές, διαλύτες, γόμες, χρησιμοποιημένα μηχανέλαια, σπρέϋ, λάστιχα αυτοκινήτων κλπ. Τον περασμένο Ιούνιο δημοσιεύτηκε ότι το υπουργικό συμβούλιο αποφάσισε τη δημιουργία Μονάδας Συλλογής, Διαλογής, Προσωρινής Αποθήκευσης, Μονάδα Φυσικοχημικής Επεξεργασίας, Σύστημα Θερμικής Επεξεργασίας και Χ.Υ.ΤΑ. Επικινδύνων Αποβλήτων. Αναζητείται χώρος για την εγκατάσταση. Ø Κλινικά απόβλητα Η λύση της αποστείρωσης και απόρριψης τους σε σκυβαλότοπους που ακολουθείται τώρα εμπεριέχει κινδύνους για τη δημόσια υγεία λόγω δυσκολίας στη διενέργεια ικανοποιητικών ελέγχων Ø Αυτοκίνητα στο τέλος της ζωής τους Παρ’ όλον που υπάρχει και λειτουργεί μια νόμιμη μονάδα διαχείρισης των αυτοκινήτων στο τέλος της ζωής τους, εν τούτοις παράνομοι συλλέκτες εξακολουθούν να εργάζονται ανενόχλητοι. Ø Νεκρά ζώα Το θέμα εξακολουθεί να υφίσταται αφού χώρος για τον αποτεφρωτήρα δεν έχει βρεθεί Ø Πτηνοσφαγεία Τα πτηνοσφαγεία προκαλούν σοβαρά προβλήματα ρύπανσης. Εν τούτοις εξακολουθούν να λειτουργούν τέτοιες εγκαταστάσεις χωρίς την αναγκαία υποδομή. Ø Λατομεία, μεταλλεία Παγκύπρια λειτουργούν 230 λατομεία τα οποία παράγουν διάφορα πετρώματα και βιομηχανικά ορυκτά. Η λειτουργία των λατομείων δημιουργεί σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα καταστροφής του τοπίου, αέριας ρύπανσης (σκόνη) αλλά και ασφάλειας από τη διακίνηση βαριών φορτηγών εντός των κοινοτήτων. Εξ άλλου, τα μεταλλεία χαλκού αποτελούν ανοικτές πληγές πχ. Σκουριώτισσα. Ø Περιβαλλοντικός θόρυβος Η ηχορύπανση αποτελεί επίσης περιβαλλοντικό κίνδυνο ο οποίος ρυθμίζεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία αφού ο θόρυβος επηρεάζει το νευρικό σύστημα. Οικιστικές περιοχές με μεγάλη κυκλοφορία ή δίπλα σε οχληρές δραστηριότητες (πχ. αλουμινιτζήδες) υποφέρουν από τον περιβαλλοντικό θόρυβο. Ø Ακραία καιρικά φαινόμενα Η Κύπρος είναι μια ανοχύρωτη πολιτεία λόγω της απουσίας έργων υποδομής (συστήματα ομβρίων υδάτων, επεμβάσεις σε ποταμούς κλπ) και το ενδεχόμενο να παρουσιαστούν ακραία καιρικά φαινόμενα και στον τόπο μας θα ήταν καταστροφικό από κάθε άποψη. Κατακερματισμός αρμοδιοτήτων σε διάφορες κρατικές υπηρεσίες Ένα σημαντικό επίσης θέμα που δημιουργεί λειτουργικά προβλήματα στην επίλυση των περιβαλλοντικών θεμάτων είναι ο κατακερματισμός αρμοδιοτήτων σχετικών με την προστασία του περιβάλλοντος που εξακολουθεί να υπάρχει στα διάφορα τμήματα και υπουργεία του κυπριακού κράτους και ο μη ικανοποιητικός συντονισμός μεταξύ τους:
Σε περιπτώσεις κρίσεων πολλά είναι τα αρμόδια τμήματα, τις περισσότερες φορές όμως κανένα δεν είναι υπεύθυνο για την έξοδο από μια κρίση. Αναμένουμε ότι ο ενιαίος Φορέας Περιβάλλοντος που το Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών είχε ζητήσει από τον πρόεδρο, η δημιουργία του οποίου καθυστερεί, θα ρυθμίσει πολλά από τα θέματα ελέγχου και συντονισμού των εμπλεκομένων υπηρεσιών. Στο παρόν στάδιο βέβαια η βελτίωση της κατάστασης είναι πολύ αργή. Αναμένουμε…. Μαρίνα Μάρτιν – Χημικός Μηχανικός – Βοηθός Γενική Γραμματέας - Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών |
|
|